NİYETİMİZ, YOLUMUZU BELİRLER
Aynı yoldan yürüyen iki insan, birbirinden çok farklı yerlere varabilir. Çünkü yaptığımız iş kadar, o işi hangi niyetle yaptığımız da önemlidir. Dışarıdan bakıldığında aynı görünen davranışların ardında bambaşka gayeler bulunabilir. Kimi öğrenmek için okur, kimi diploma almak için. Kimi bir iyiliği insanın yükünü hafifletmek için yapar, kimi takdir edilmek için. Davranış benzer olsa da niyet, ona kazandırdığımız anlamı değiştirir.
Peygamber Efendimiz (s.a.v.), “Ameller niyetlere göredir” buyurur. Bu hadis, hayatımızın her alanına ışık tutan temel bir ölçüdür. Niyet, yalnızca bir işe başlarken içimizden geçirdiğimiz düşünce değildir. Ne uğruna çabaladığımızı, hangi değerleri öncelediğimizi ve gerektiğinde hangi yönde karar vereceğimizi de belirler.
Bir öğrenci hakikati öğrenmek isterken bir başkası öncelikle diplomayı amaçlayabilir. İkisi de ders çalışır, sınava girer ve aynı sınıfta oturur. Fakat öğrenmeyi hayatına katmak isteyenle yalnızca belgeyi elde etmeye odaklanan kişinin gayesi farklıdır. Bu örnek, diploma almanın kötü olduğunu göstermez. Asıl mesele, elde ettiğimiz şeyin hangi amaçla ve nasıl bir emekle kazanıldığıdır.
İyi niyetin önemini kabul etmek, her iyi niyetli davranışın doğru olduğu anlamına gelmez. Bir anne babanın çocuğunu koruma arzusu kıymetlidir. Fakat bu arzu, çocuğun her kararına müdahale etmeye, onun yerine sürekli karar vermeye dönüşürse iyilik isteği zamanla baskı doğurabilir. Yardım etmek isterken karşımızdakinin söz hakkını elinden alabiliriz. Burada niyet kadar ölçü, bilgi ve yöntem de önemlidir. Samimi bir gayenin hikmetle buluşması, iyiliğin hem doğru hem de yerinde yapılmasını sağlar.
Kur’an-ı Kerim, iyiliğin ardından başa kakmayı ve incitmeyi yasaklar. Bakara suresinin 262-264. ayetleri, Allah yolunda harcanan malın başa kakma ve gönül kırmayla değersizleştirilmemesi gerektiğini bildirir. Demek ki iyilik, yalnızca verdiğimiz şeyden ibaret değildir. Onu nasıl verdiğimiz, karşımızdakinin onurunu koruyup korumadığımız da önemlidir. Birine yardım edip sonra bunu her fırsatta hatırlatıyorsak, yardımımızı kendi üstünlüğümüzü göstermenin aracına çevirmiş olabiliriz.
Günümüzde niyetlerimizi sınayan alanlardan biri de sosyal medyadır. Bir iyilik görüntüsü paylaşmak başlı başına yanlış değildir. Bazen başkalarını teşvik eder, güzel bir davranışın yayılmasına vesile olur. Ancak paylaşımın merkezine yapılan iyilikten çok beğeni sayısını, izlenmeyi ve alkışı yerleştirdiğimizde kendimize dönüp bakmamız gerekir. Kimsenin görmediği bir iyiliği yapmaya aynı istekle devam edebiliyor muyuz? Takdir gelmediğinde hevesimiz hemen sönüyor mu? Bu sorular, başkalarını yargılamak için değil, kendi niyetimizi tanımak için sorulmalıdır.
İnsan kendi niyetini her zaman kolayca göremez. Bazen kendimize anlattığımız gerekçelerle gerçekte peşinden gittiğimiz amaç aynı olmayabilir. Bir tartışmada hakikati bulmak istediğimizi söyleriz ama karşı tarafın yanıldığını kanıtlamaktan başka bir şey düşünmeyiz. Bir araştırmada kendi görüşümüzü destekleyen bilgileri öne çıkarırken aksi yöndeki bulguları görmezden gelebiliriz. Böyle anlarda samimiyet, kendimizi haklı çıkarmaya çalışmak yerine hakikatin önünde durabilmeyi gerektirir.
Kur’an-ı Kerim’de Haşr suresinin 18. ayeti, her insanın yarın için ne hazırladığına bakmasını ister. Bu çağrı, hayatı ara sıra gözden geçirmenin ötesinde, davranışlarımızla gayelerimiz arasındaki bağı kurmamıza yardımcı olur. Bir işi neden yaptığımızı, kimin hakkını gözettiğimizi ve yaptığımızın sonucunda ne meydana geldiğini düşünmek, niyeti diri tutar.
Bunun için büyük sözlere ve uzun muhasebelere her zaman ihtiyaç yoktur. Gün sonunda kendimize dürüstçe bakabiliriz: Bugün kimin gönlünü aldım? Nerede kendi çıkarımı öne geçirdim? Bir yanlışı fark ettiğim hâlde onu düzeltmekten kaçındım mı? Cevaplarımız hoşumuza gitmese de gerçeği kabul etmek, değişimin başlangıcıdır. Haksızlık yaptıysak özür dilemek, eksik bıraktığımız işi tamamlamak, başkasının hakkını teslim etmek gerekir. Çünkü niyetin doğruluğu yalnızca sözle değil, davranışlarımızı düzeltme cesaretiyle de ortaya çıkar.
Niyetimizi korumak, kendimizi kusursuz ilan etmek değildir. Yanlışımızı fark ettiğimizde yönümüzü yeniden belirleyebilmektir. Bazen insan iyi bir amaçla yola çıkar, fakat alışkanlıkları, öfkesi, çıkarı veya başkalarının takdiri onu başka bir yöne sürükler. Böyle zamanlarda asıl kazanç, kendimizi savunmak değil, doğruya yeniden dönebilmektir.
Kalbin doğruluğu, yalnızca neyi istediğimizde değil, istediğimiz şey uğruna nasıl davrandığımızda ve yanlış yaptığımızda hangi yöne döndüğümüzde belli olur. Samimiyetin son ölçüsü, iyi niyet iddiası değil, hakikat karşısında yönünü düzeltebilme cesaretidir.


